Gdy oko piecze i łzawi...

Najważniejsze to znaleźć przyczynę dolegliwości – lecząc same objawy, pomożemy sobie tylko na krótko. Pieczenie najczęściej związane jest ze stanami zapalnymi – infekcją oczu lub niedoborem łez, który występuje zwłaszcza u starszych kobiet. Przyczyną może być również zatarcie oka kosmetykami, stany zapalne brzegów powiek lub zatok. Z kolei łzawienie może być spowodowane zwiększoną produkcją łez wywołaną nadmierną ekspozycją na światło słoneczne bądź też niewydolnością dróg odprowadzających łzy do nosa.

Jeśli oko łzawi przy silnym świetle, wystarczą okulary z filtrem UV, w innym wypadku niezbędna jest konsultacja okulistyczna. Pamiętajmy również, że zwiększone łzawienie może występować w przypadku jaskry. Poranne łzawienie jednego oka może być wynikiem spania na boku.

Sprzedawane bez recepty krople obkurczające naczynia można stosować jedynie okazjonalnie. Ich przewlekłe używanie jest dla oczu niekorzystne. Zmniejsza produkcję łez, powodując niedokrwienie przedniego odcinka oka i możliwość wystąpienia zespołu suchego oka. Jeśli opisywane objawy są wynikiem zmęczenia oczu, polecam długie spacery (oczy odpoczywają podczas patrzenia w dal) i chłodne kompresy.

Badanie dna oka

Badanie dna oka to inaczej oftalmoskopia, jedno z podstawowych badań okulistycznych. Pozwala lekarzowi zobaczyć wnętrze gałki ocznej.

Do badania nie trzeba się w jakiś szczególny sposób przygotowywać. Należy jednak pamiętać, że stosowane w nim krople do oczu rozszerzające źrenicę sprawiają, że widzimy nieostro. Takie działanie utrzymuje się do kilku godzin po badaniu, dlatego nie powinniśmy w tym czasie prowadzić samochodu. Krople do oczu mogą też wywołać krótkotrwałe pieczenie oraz nieprzyjemny posmak w ustach, kiedy zaczynają spływać kanałem łzowym w stronę gardła. Przed badaniem należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, alergiach i powiedzieć mu, czy nie mamy jaskry.

Są dwie główne techniki badania dna oka. Pierwsza to najczęściej wykonywana oftalmoskopia bezpośrednia. Lekarz trzyma przed własnym okiem wziernik (oftalmoskop) – obły przedmiot rozszerzony na górze. Badanie przeprowadza się w zaciemnionym pokoju. W oftalmoskopii pośredniej lekarz używa soczewki skupiającej, którą trzyma nam przed okiem. Badanie trwa ok. 10 minut.

Ból oka

Każdy ból oka trwający dłużej niż 2 dni wymaga wizyty u okulisty. Specjalista sprawdzi, czy za bólem nie kryje się jakaś poważniejsza przyczyna - zakażenie lub uraz w obrębie oka.
Zwykle jednak tak nie jest. Ból najczęściej wiąże się ze zmęczeniem oczu w wyniku np. intensywnej pracy przy monitorze komputera (szczególnie z niską częstotliwością odświeżania obrazu). Towarzyszy też często infekcjom wirusowym, np. grypie, kiedy oprócz bólu oczu źle reagujemy na światło (tzw. światłowstręt). U osób noszących soczewki kontaktowe częste jest podrażnienie spojówek w wyniku przedłużonego noszenia soczewek, które już dawno powinniśmy wyrzucić. Nie tak rzadkie są również zapalenia spojówek: alergiczne czy wirusowe, które są przyczyną nie tylko bólu oczu, ale również tzw. czerwonego oka.
Czasami zdarza się także, że źródło bólu oka nie leży wcale w gałce ocznej, tylko np. w naczyniach krwionośnych (migrena - ból za okiem) lub w zatokach (ból nad lub za okiem). Inne przyczyny to: ostra jaskra (w najczęstszej jaskrze przewlekłej oko nie boli, co sprawia, że nie podejrzewamy tej choroby), jęczmień, niedawna operacja na oku.
Na koniec warto zapamiętać, że każdy bardzo silny ból oka i ból, któremu towarzyszy utrata widzenia (również częściowa) wymagają natychmiastowego zgłoszenia się na okulistyczną izbę przyjęć.

Jaskra i zaćma w cukrzycy

Co roku wiele osób chorych na cukrzycę traci wzrok. Szacuje się, że w krajach rozwiniętych około 8% wszystkich przypadków ślepoty spowodowane jest tą chorobą.

Częstym schorzeniem w cukrzycy są jaskra i zaćma. Osoby chore na cukrzycę mają o 40% wyższe ryzyko rozwoju jaskry, zwiększa się ono z wiekiem i czasem trwania choroby. Jaskra pojawia się wtedy, kiedy w gałce ocznej wzrasta ciśnienie (tzw. ciśnienie śródgałkowe). Takie podwyższone ciśnienie zamyka naczynia krwionośne odżywiające siatkówkę i nerw wzrokowy, co powoduje ich obumieranie i stopniową utratę wzroku. Na szczęście dzięki zastosowaniu odpowiednich leków postępy jaskry można zahamować.

Zaćma polega z kolei na utracie przejrzystości soczewki. Chorzy na cukrzycę mają o 60% większe ryzyko rozwoju tej choroby niż zdrowi, przebiega ona u nich szybciej niż u osób nie chorujących na cukrzycę. W zapobieganiu zaćmie ważna jest ochrona przed szkodliwym promieniowaniem UV (np. przez dobór odpowiednich szkieł). Jeśli zaćma w znacznym stopniu upośledza widzenie, chorą soczewkę usuwa się i często przeszczepia sztuczną.

Jaskra - choroba rodzinna?

Okuliści uważają, że obecność jaskry u naszych najbliższych krewnych (rodziców, rodzeństwa) zwiększa ryzyko jej wystąpienia także u nas. Takie niebezpieczeństwo jest również większe u osób po 40. roku życia, z podwyższonym ciśnieniem wewnątrz gałki ocznej, z krótkowzrocznością (więcej niż -4 dioptrie), przebytymi kiedyś urazami oka, chorujących na cukrzycę i migrenę oraz u tych, które mają niskie ciśnienie krwi.

Nie da się, niestety, zapobiec wystąpieniu choroby. Jednak niezmiernie ważne jest jak najwcześniejsze jej wykrycie. To bardzo podstępna choroba, a jej skutki są równie poważne jak przy nadciśnieniu tętniczym. Najczęstsza postać tego schorzenia (jaskra otwartego kąta, przewlekła) długo nie daje żadnych objawów, a cały czas stopniowo i nieodwracalnie uszkadza nerw wzrokowy. Czasami może to doprowadzić nawet do ślepoty.

Jak leczyć jaskrę?

Odpowiedź, jak leczyć jaskrę, jest jedna: wcześnie, w początkowej fazie choroby. W Polsce ok. 700 000 osób choruje na jaskrę. Leczy się zaledwie 0,16%. Tylko regularne badanie oczu może uchronić przed ślepotą z powodu jaskry.

Dawniej sądzono, że głównym winowajcą jest wysokie ciśnienie śródgałkowe prowadzące do destrukcji nerwu wzrokowego. Uważano, że narastające ciśnienie w oku powoli niszczy delikatne włókna nerwu wzrokowego. Gdy włókna te giną, dochodzi do powiększenia się tarczy nerwu wzrokowego, a następnie rozwija się ślepota. Okazało się jednak, że destrukcja nerwu wzrokowego może rozwijać się także przy normalnym ciśnieniu śródgałkowym - i wówczas taka forma jest nawet trudniejsza do leczenia.

Dziś więc już mamy pewność, że jaskrowa destrukcja nerwu wzrokowego nie jest wywołana wyłącznie przez wysokie ciśnienie śródgałkowe. Jedynie około 5% chorych ma bardzo wysokie ciśnienie, podczas gdy u około 75% chorych nie odnotowuje się żadnej zmiany ciśnienia.

Objawy mogące świadczyć o niepokojących procesach zachodzących w oku to poranne migreny, widzenie tęczowych pól, obijanie się o przedmioty, odczucie intensywnego bólu oka i głowy, mdłości, zawroty głowy. Wtedy bezwzględnie należy udać się do lekarza na badania.

Jaskra dotyczy ludzi w każdym wieku - zdarza się u dzieci, u młodzieży, u ludzi w średnim wieku, ale rzeczywiście najbardziej dramatyczne jej odmiany występują u ludzi po 50. roku życia, chociażby z tego względu, że wpływ na rozwój jaskry mają wówczas inne schorzenia utrudniające leczenie.